🐬 Tarih Ve Diğer Bilimler Özet

TTKtr. A. TARİH BİLİMİ 1. TARİH NEDİR? Tarih geçmişte yaşamış insan topluluklarının birbirleriyle ilişkilerini, siyasi, sosyal, kültürel, ekonomik vb. faaliyetlerini yer ve zaman bildirerek bir neden-sonuç ilişkisi içinde ve kaynaklara dayanarak inceleyen bilim dalıdır. Tarihin tanımı içinde mutlaka olması gerekenler Tarih tanımı ile ilgili sorularda dikkat etmemiz gereken hususlar Tarihin konusu tek tek insanları değil insan topluluklarının faaliyetlerini bilim olmak için mutlaka YER bilim olmak için mutlaka ZAMAN bilim olabilmek için mutlaka kaynaklara dayanarak inceleme yapması gerekir. 2. TARİHİN KONUSU NEDİR? TARİHİ OLAY VAKA / OLGU VAKIA İnsan faaliyetleri ve bu faaliyetlerin sonucu içerir. İnsan faaliyetleri önce düşünce olarak ortaya çıkar, daha sonra uygulama alanına konulması ile olgu ve olaylar şekline dönüşür. TARİHİ OLAY VAKA İnsanları ilgilendiren her türlü gelişmedir. Olay; Kendine bilgiler ve zaman ve bitişi bellidir. ÖRNEĞİN İstanbul’un fethi, Malazgirt Savaşı, Fransız İhtilali vb. TARİHİ OLGU VAKIA Zaman içerisinde birikimler sonucu meydana gelen yeni durumlardır. Olgu; sayıda örneği bir yer ve zaman söz konusu sürede meydana gelir. Süreklilik gösterir. ÖRNEĞİN Anadolu’nun Türkleşmesi, Fransız ihtilali ile yayılan milliyetçilik fikri, Hıristiyanlığın yayılması vb. 3. TARİH İLE DİĞER BİLİMLER ARASINDAKİ FARKLILIKLAR Tarihçi araştırmasını yaparken fen bilimlerinde olduğu gibi DENEY metodundan yararlanamaz. Çünkü tarihin konusu geçmiştir ve asla bir daha aynı şekilde tekrar sosyal bilimlerin de uyguladığı GÖZLEM metodundan da yararlanamaz. Çünkü gözlem metodu şimdiki zamana ait bir eylemdir. Hâlbuki tarihin konusu bilimlerinde bilgi kesin ve değişmez niteliktedir. Evrensel geçerliliği olan yasaları vardır. Ancak tarih bazı genellemeler yapabilse de her savaşın ekonomik bir nedeni vardır. Vb. bunlar hiçbir zaman evrensel yasalara incelediği konunun niteliği ve niceliği de diğer bilimlerden farklıdır. Örneğin matematik yeri ve zamanı olmayan soyut kavramları konu edinir. Ancak tarih yeri ve zamanı belli olan, yaşanmış olaylarla diğer fark ise tarihin inceleme alanının genişliğidir. İnsanların yaptığı ve onlara etki eden her şey tarihin konusu olabilir. 4. TARİHE YARDIMCI BİLİMLER Tüm bilim dalları çalışmalar yaparken başka bilimlerin uzmanlığına ihtiyaç duyar. Tarihin inceleme alanı son derece geniştir. bu genişlik hem zamandan, hem mekandan, hem de konudan kaynaklanmaktadır. Bu genişlik, diğer bilimlerden daha fazla yararlanmasını mecburi kılmaktadır. Tarihin araştırmalarında en çok yardım aldığı bilimler aşağıda yer almaktadır. COĞRAFYA Tarih, olayın geçtiği YER’in fiziki ve beşeri özelliklerini coğrafyadan öğrenir. Hiçbir tarihi olay coğrafi şartların dışında gelişmemiştir. Bu yüzden tarihe en yakın bilimdir. DİKKAT Tarih araştırmalarında tarihe en çok yardımcı olan bilimdir. ARKEOLOJİKazı Bilimi Toprağın ve suyun altında kalmış olan tarihi eserleri ortaya çıkarır. DİKKAT Tarih Öncesi Dönemlerde tarihe en çok yardımcı olan bilimdir. KRONOLOJİTakvim Bilimi Tarihi olayların ZAMANlarını belirleyerek, meydana geliş sıralarını düzenler. NOT Ayrıca Tarih araştırmalarında Neden-Sonuç ilişkisi kurulmasını kolaylaştırır. PALEOGRAFYA Eski yazıların okunmasını sağlayan bilim dalıdır. DİKKAT Paleografya Tarih Öncesi dönemlerin aydınlatılmasında tarihe yardımcı olamaz. Çünkü Tarih yazı ile başlar. Yani Tarih öncesinde yazı yoktur. EPİGRAFYAKitabeler Bilimi Taş, mermer gibi sert cisimler üzerine yazılan yazıları inceler. DİKKAT Epigrafya Tarih Öncesi dönemlerin aydınlatılmasında tarihe yardımcı olamaz. Çünkü Tarih yazı ile başlar. Yani Tarih öncesinde yazı yoktur. SOSYOLOJİ Toplum Bilimi İnsan sosyal bir varlıktır. tarihi olayların gerçekleşmesi bir sosyal ortamın içinde olmuş ve mutlaka buna etki etmiştir. Tarih insanın, neyi, neden yaptığını anlamaya çalışırken sosyolojiden yararlanır. ANTROPOLOJİ Fiziki Antropoloji Toplumların ırk yapılarını inceler., Kültürel Antropoloji ise toplumların kültürlerini inceler. DİKKAT Tarih Öncesi dönemlerin araştırılmasında arkeolojiden sonra tarihe en çok yardımcı olan bilimdir. FİLOLOJİDil Bilimi Dilleri ve diller arasındaki bağları inceler. ETNOGRAFYA Örf, adet, gelenek ve görenekleri inceler. DİPLOMATİK Günümüze kadar gelmiş olan resmi belgeleri, fermanları vb. inceler. DİKKAT 1 Diplomatik Tarih Öncesi dönemlerin aydınlatılmasında tarihe yardımcı olamaz. Çünkü Tarih yazı ile başlar. Yani Tarih öncesinde yazı yoktur. DİKKAT 2 Günümüze yakın devirlerin aydınlatılmasında tarihe en çok yardım eden bilim SİCİLİOGRAFİ Mühür bilimi Resmi belgelerdeki mühürleri inceler. DİKKAT Siciliografi Tarih Öncesi dönemlerin aydınlatılmasında tarihe yardımcı olamaz. Çünkü Tarih yazı ile başlar. Yani Tarih öncesinde yazı yoktur. NÜMİZMATİK Meskukat Paralar bilimi Eski Paraları inceler. DİKKAT Nümizmatik Tarih Öncesi dönemlerin aydınlatılmasında tarihe yardımcı olamaz. Çünkü Tarih yazı ile başlar. Ve her paranın üzerinde mutlaka yazı vardır. HERALDİK arma ve özel işaretleri inceler. ONOSMATİK Yer adları bilimi Yer adlarının anlamlarını ve geçmişlerini inceler. KİMYA KARBON 14 YÖNTEMİ ile bulunan bir eserin yaşının hesaplanması için kullanılır. B. NEDEN TARİH ÖĞRENİRİZ? Her şeyden önce tarih, insanın kendisini tanımasına yardımcı olur. Tarihini bilmeyen, kendisini tanımayan bir insan hafızasını kaybetmiş demektir. İnsan ait olduğu toplumu, dünyayı, ülkesini bilmek için de geçmişi bilmek içerdiği bilgilerle insanın kültür seviyesini algılama, anlama, araştırma, yorumlama, muhakeme yapma gibi zihinsel becerilerini ahlak şuurunun ve manevi değerlerin güçlenmesine katkıda toplumların ortak hafızasıdır. Milletin fertlerindeki vatan ve millet sevgisini pekiştirerek milli kimliğin güçlenmesine yardımcı dünyasını sağlıklı bir şekilde anlayabilme ve gelecekle ilgili akılcı ve gerçekçi planlamalar yapabilme konusunda insana yardımcı insanlığın da ortak belleğidir. Geçmişten günümüze insanlık pek çok alanda bilgiler ortaya koymuştur. Tarih sayesinde öğrendiği bu bilgilerden yararlanarak her alanda yeni bilgiler ve buluşlar ortaya çıkarır. C. TARİHE NEREDEN BAKMALI? TARİH ARAŞTIRMALARINDA BİR TARİHÇİNİN DİKKAT ETMESİ GEREKEN HUSUSLAR Tarihçi her şeyden önce OBJEKTİF – NESNEL Olaylara kendi kişisel görüşünü katmamak olmak tarihi olayın tüm yönleriyle ve sağlıklı bir şekilde değerlendirilebilmesi için olayın üzerinden belirli bir zaman geçmesi olayı bugünün değil; olayın geçtiği dönemin koşullarına göre değerlendirmek zorundadır. DİKKAT Bunu yapamayan bir tarihçi Tarihsel Anakronizm yaşıyor demektir. Tarihçi araştırmasında mutlaka Belgelere dayanmak olayın YER ve ZAMANI mutlaka olaylar arasında NEDEN-SONUÇ ilişkisi kurmak zorundadır. Ç. TARİH BİLİMİNİN YÖNTEMİ TARİHİN YÖNTEMİ 5 T 1. TARAMA KAYNAK ARAMA Tarihçi araştırma yaptığı konu ile ilgili bulabildiği kadar çok kaynak toplar. ne kadar çok kaynak var ise tarih araştırması o kadar güvenilir olur. TASNİF SINIFLANDIRMA Tarihçi bulduğu kaynakları kendi çalışma sistemine göre sınıflandırır. Örneğin birinci elden kaynaklar, ikinci elden kaynaklar gibi TAHLİL ÇÖZÜMLEME Eldeki kaynakların içerikleri incelenir. TENKİT ELEŞTİRİ İÇ TENKİT Araştırmada kullanılacak kaynağın verdiği bilginin doğru olup olmadığını anlamaya TENKİT Kullanacağımız kaynağın gerçekliğini yani gerçekten bilgi verdiği dönemden kalıp kalmadığını anlamaya çalışırız. 5. TERKİP SENTEZ Araştırmanın son aşamasıdır. Doğruluğundan ve gerçekliğinden emin olduğumuz kaynaklar bir araya getirilir. Ve bir tarih araştırması oluşturulur. 2. KAYNAK BELGE Tarihi olayla ilgili bilgi veren her türlü malzeme kaynak adını alır. Tarihi bilgilerin doğru ve güvenilir olması için kaynaklara başvurmak tarihçi için bir zorunluluktur. Kaynaklar bazı değişik kıstaslara göre sınıflandırılabilir A. OLUŞTUĞU DÖNEME GÖRE KAYNAKLAR 1. Birinci elden kaynaklar Tarihi olayın geçtiği dönemde ortaya çıkmış her türlü bulgudur. 2. İkinci elden kaynaklar Tarihi olayın geçtiği dönemde ortaya çıkmamış her türlü bulgudur. B. MALZEMENİN TÜRÜNE GÖRE KAYNAKLAR Yazılı kaynaklar Üzerinde yazı olan her şey önce yazılı kaynaklar grubuna girer. Örneğin paralar, kitabeler, mühürlerSözlü kaynaklar Olayı yaşamış birisi bu kaynak grubuna girer. Bunun yanında sözlü olarak ortaya çıkan anonim ürünler destan, türkü, koşuk, sagu de bu gruba Yazısız her türlü kalıntıdır. Çanak, çömlek, silah sesli ve görüntülü kaynaklar Mağara resimlerinden video görüntülerine kadar her türlü kaynak bu gruptadır. 3. TARİHİN TASNİFİ SINIFLANDIRILMASI AMAÇ Tarih bilimi çok geniş bir inceleme alanına sahiptir. Tarihi daha kolay inceleyebilmek, öğrenebilmek ve öğretebilmek için sınıflandırılmıştır. Zamana göre tasnif Ortaçağ tarihi,15. yüzyıl tarihi göre tasnif Türkiye Tarihi, Avrupa tarihi göre tasnif Sanat tarihi, Osmanlı Siyasi tarihi vb. DİKKAT ! Tarihi olaylar Neden-sonuç ilişkisi ile birbirine bağlıdır. Bir tarihi olayın sonucu bir sonrakinin nedenidir. Bu yüzden tasnif tarihin doğasına aykırıdır. Ancak aynı zamanda bir zorunluluktur. 4. TARİH BİLİMİNİN ÖNEMLİ ÖZELLİKLERİ Tarihin konusu İnsan toplulukları ve bunların faaliyetleridir. tek tek insanlar değil Bu yüzden Tarih bir Sosyal Beşeri konusu geçmiştir. Bu yüzden çalışma yöntemleri arasında DENEY ve GÖZLEM asla yer tarihi olay asla aynı şekilde tekrarlanmaz. yani tarih tekerrürden ibaret değildir. NOT Ancak benzer sebepler benzer sonuçları doğurur. Bu da bize tarihi neden öğrenmemiz gerektiğini gösterir. Tarihi olayın YER ve ZAMANI mutlaka bilinmelidir. Bu yönüyle masaldan, rivayetten Bilgi kesin ve değişmez değildir. Bir Tarihi olay ile ilgili bilgimiz bulunacak yeni bir belge ile birlikte tamamen belgelere Kaynak dayanmak zorundadır. Araştırılan dönemle ilgili ne kadar çok belgeye ulaşılırsa o dönemle ilgili bilgilerimizin doğruluğu o oranda artar. NOT Bu yüzden eski çağlarla ilgili tarihi bilgimizin çoğu eksiktir. Bu eksiklik günümüze yaklaştıkça azalır. Tarihi olaylar arasında NEDEN-SONUÇ ilişkisi vardır. Yani bir olay kendinden önceki olayın sonucu, kendinden sonraki olayın sebebidir. D. ZAMAN VE TAKVİM İnsanlar tarihin en eski devirlerinden beri zamanın neresinde olduğunu bilme ihtiyacı duymuştur. Bu ihtiyaçtan dolayı zamanı yıllara, aylara, haftalara, günlere bölerek takvimler yapmışlardır. Başlıca iki tür takvim vardır Güneş yılı esaslı takvim Dünyanın güneş çevresindeki bir turu 1 YIL kabul edilmiştir. Bu takvimde 1 yıl 365 gün 6 saat ilk güneş yılı esaslı takvim Mısırlılar tarafından yılı esaslı takvim Ay’ın dünya çevresindeki 12 turu 1 YIL kabul edilir. Bu takvimde 1 yıl 354 ilk ay yılı esaslı takvim Sümerliler tarafından yapılmıştır. Toplumlar yaptıkları takvimlerde kendi tarihleri için önemli olayları başlangıç kabul etmiştir. Örneğin Müslümanlar Hicret’i,Romalılar Roma şehrinin kuruluşunu,Yunanlılar ilk Olimpiyatları,Hıristiyanlar Hz. İsa’nın doğumunu başlangıç kabul etmişlerdir. Bugün kullandığımız Miladi takvim; İlk olarak Mısırlılar tarafından İmparatoru Jül Sezar zamanında yeniden düzenlenmiş ve takvim Julyen takvimi olarak sonra Papa 13. Gregorius tarafından yeniden düzenlenmiş ve Gregorien takvimi adını almıştır. NOT Miladi takvimin yaşadığı bu gelişim bize insanlık medeniyetinin tüm toplumların katkılarıyla oluştuğunu kanıtlar. TÜRKLERİN KULLANDIĞI TAKVİMLER ONİKİ HAYVANLI TÜRK TAKVİMİ GÜNEŞ YILI ESASLIDIR. Türklerin kullandığı ilk takvimdir. Tek milli takvimimizdir. Orta Asya Türkleri tarafından yapılmış ve kullanılmıştır. Bir yıl 365 gün 5 saat olarak hesaplanmıştır. 12 hayvan ismi aylara değil yıllara verilmiştir. Ø Aylar rakamlarla belirtilmiştir. 21 Mart NEVRUZ takvimin başlangıcıdır. Bugün hala Çin, Moğolistan ve Tibet’te TAKVİM AY YILI ESASLADIR. Kullandığımız tek ay yılı esaslı takvimdir. Takvim, İslam Devleti’nde Hz. Ömer tarafından yaptırılmıştır. Ø Bir yıl 354 gündür. arada 11 günlük fark vardır. Ø Takvimin başlangıcı hicret 622 olayıdır. Türkler İslamiyet’i kabul ettikten sonra bu takvimi kullanmaya TAKVİM GÜNEŞ YILI ESASLIDIR. Büyük Selçuklu Devleti hükümdarı Melikşah döneminde Ünlü Astronom Ömer Hayyam başkanlığındaki bir heyet tarafından yapılmıştır. Takvim ismini Melikşah’ın ilk İsminden CELADEDDİN almıştır. Bir yıl 365 gün 6 saat olarak hesaplanmıştır. Takvimde yılbaşı 21 Mart Nevruz ’tır. Takvimi Büyük Selçuklu Devleti, Babür Devleti kullanmıştır. RUMİ TAKVİM GÜNEŞ YILI ESASLIDIR. Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinde batı ile ilişkilerin yoğunlaşması nedeniyle sadece mali işlerde kullanılmak üzere bu takvim 1839 yani Tanzimat döneminde kullanılmaya başlanmıştır. Ø Takvimde bir yıl 365 gün 6 saat, başlangıç ise Hicret’ TAKVİM GÜNEŞ YILI ESASLIDIR. Günümüzde dünyanın çoğunun kullandığı bugün de kullanmakta olduğumuz takvimdir. 1 Ocak 1926 da bu takvimi kullanmaya başladık. MİLAT VE YÜZYIL ASIR KAVRAMLARI VE KULLANILIŞLARI MİLAT KAVRAMI Bugün dünyanın büyük kısmının kullandığı Miladi takvime başlangıç yani “0” yılı olarak kabul edilen olaydır. Bu takvimdeki son düzenlemeyi Papa 13. Geregorius yaptığı için takvim Hz. İsa’nın doğumu ile başlamaktadır. Zaten Milat kelimesi doğum anlamına gelmektedir. Tarih’te Hz. İsa’nın doğumundan önce gerçekleşen olaylar Milattan önce MÖ , Hz İsa’nın doğumundan sonra meydana gelen olaylar ise Milattan sonra MS ile gösterilir. öte yandan Milattan önceki bir tarihi mutlaka MÖ ile belirtmek zorundayken Milattan sonrası için böyle bir zorunluluk yoktur. Ayrıca Şu noktalara dikkat etmeliyiz Milattan Önceki tarihler, rakamsal değerler açısından günümüzden uzaklaştıkça sonra ise rakamlar büyüdükçe günümüze önceki iki tarih arasındaki farkı bulmak için iki rakam birbirinden çıkarılır.  Milattan önceki iki tarih arasındaki farkı bulmak için iki rakam birbirinden biri milattan önce, diğeri milattan sonra ise aralarındaki farkı bulmak için bu rakamı toplarız. YÜZYIL ASIR KAVRAMI Zamanı daha kolay algılayabilmek, tarihi daha kolay araştırıp öğretebilmek Tıpkı çağ kavramı gibi için takvim yüzer yıllık dilimlere ayrılmıştır. yüzyıl konusunda hepimizin yaşadığı en büyük sıkıntı takvimin “0” dan başlaması ve ilk yüzyılın “0” ile “99” arasında yaşanmış olmasıdır. bu yüzden yapmamız gereken bir rakamı yüze bölüp bir eklemektir. PRATİK YOL Bir tarihin son iki rakamını yok sayıp +1 ekliyoruz. Örneğin 1879 tarihi 18 + 1 = 19. Yüzyıl 751 tarihi 7+1= 2020 tarihi 20+1= 21. Yüzyıl Milattan önce yüzyılı bulurken değişen hiçbir şey yoktur. Yine aynı işlemi yaparız. Örneğin MÖ 1879 tarihi 18+1=19. Yüzyıl MÖ 751 tarihi 7+1= MÖ 2020 tarihi 20+1= 21. Yüzyıl Yüzyılların yarı ve çeyreklerini ise aşağıdaki tablodaki şekilde belirleriz. E. TARİH YAZICILIĞI BELLİ BAŞLI TARİH YAZICILIĞI TÜRLERİ 1 Hikâyeci Nakilci Tarih Yer ve zaman belirtilir,Fakat neden-sonuç üzerinde efsanelerle dolu, masal türü bilgiler tarih çeşidi Herodot’la başlar. 2Kronik Yıllık Tarih Olaylar arasında bağlantı kurulmadan her yılın olayları sırasıyla yazılır. Hititler’ de ki Anallar bu tarih çeşidine örnektir. 3 Öğretici Pragmatik-Akılcı-Faydacı Tarih Okuyucuya ahlaki ve milli duyguları aşılama, geçmiş olaylardan ders alınmasını sağlamak için yazılan tarih anlatımında his ve heyecan ön kişiler tarzın ilk temsilcisi Thukidides’tir. XIX. Yüzyıla kadar bu türde tarihi eserler yazılmıştır. Homeros; İlyada ve Odesa 4Sosyal Tarih Olayların duygusal yanlarını almayarak toplumun her türlü faaliyetlerini inceleyen tarih çeşididir. 5 Bilimsel Neden-nasılcı/araştırmacı Tarih Olayların neden ve sonuçlarını inceleyerek, aralarında bağlantı kurmaya çalışan tarih ince ayrıntılarına kadar Yüzyılda gelişmeye başlamıştır. Tarih yazıcılığının son aşamasıdır TÜRKLERDE TARİH YAZICILIĞI Orta Asya Türkleri; Konar-göçer yaşadıkları için yazılı edebiyat gelişmemiştir. Dolayısıyla tarih yazıcılığı da gelişmemiştir. Bu konudaki ilk adım Orhun Abideleri olarak kabul edilebilir. Şehnamecilik Türklerin İslamiyet’i kabulü ile birlikte hayatlarına girmiş, İran, Hint geleneğinde yaygın olarak görülen tarih yazıcılığı şekildir. Büyük insanların hayat hikâyelerini, kahramanlıklarını anlatır. Bunu yaparken kahraman yüceltilir. Daha çok manzum şekilde yazılmıştır. VAKANÜVİSTLİK Osmanlı devletinde itibaren görülmeye başlanan tarih yazıcılığı şeklidir. Vakanüvistler resmi saray tarihçileridir. dolayısıyla objektif olmaları beklenemez İlk vakanüvist Mustafa NAİMA efendidir. 19. Yüzyılın ikinci yarısından itibaren; Ülkemizde bilimsel tarihçilik gelişmeye başlamıştır. Bilimsel tarihçilik diyince ülkemizde akla gelen ilk kişi Tarihçilerin Kutbu olarak bilinen Halil İNALCIK’TIR. Kronoloji nedir, sorusuna kısaca cevap vermek gerekirse; Kronoloji zaman bilimidir. Bir cümle ile özetlenen tanımda Kronoloji için zaman bilimi denilmektedir, bu tanım tarih biliminde terim olarak kullanılmaktadır. Türk Dil Kurumu... A abide Anıt. akait Bir dinin öğrenilmesi gereken inançlarının ve tapınma kurallarının tümü. akıbet 1. Bir iş veya durumun sonu. 2. Sonuç. avam Alt tabaka. ayni... Tarih biliminin kaynakları konusunu incelerken öncelikle kaynak kelimesinin kökenine inmek gerekir. Türkçe dilinde bir çok manaya gelen kaynak kelimesi tarih biliminin kaynaklarını ifade ederken “Herhangi bir bilim dalında yazılmış olan... Tarih; gerçekleşmiş olayları, olay yeri olay zamanı ve olayın faillerini göstererek, belirli kaynaklara dayandırarak, sebebini ve sonucunu açıkça ortaya koyarak inceleyen bir bilim dalıdır. Bilimsel olarak tarihin en geçerli tanımı... Tarih biliminin özelliklerini kavrayabilmemiz için öncelikle tarih bilimi nedir sorusuna cevap vermemiz gerekir. Tarih biliminin tanımı dahi tarih biliminin bir çok özelliğini ortaya koymaktadır. Tarih bilimi, insan topluluklarının geçmişteki yaşayışlarını,... TARİH BİLİMİNE GİRİŞ ÖZET TARİH BİLİMİNE GİRİŞ Tarih İnsan ve insan topluluklarının geçmişteki yaşayışlarını, birbirleriyle olan ilişkilerini, yer ve zaman göstererek, sebep – sonuç ilişkisi içerisinde belgelere dayanarak, objektif tarafsız... Tarih bilimi nedir sorusuna verilebilecek en iyi cevaplardan biri; geçmişte meydana gelen olaylarda insanların tutum ve davranışlarının incelendiği ve yorumlandığı bilim dalıdır. İnsanlar tarih bilimi ne olduğuna bir çok farklı... iPhone 14 serisinin yeni ürünlerinin fiyatları, kalıpları ve çıkış tarihleri sızdırıldı. İddialara göre 13 Eylül’de piyasaya sürülecek yeni serinin fiyatları iPhone 13’ün ilk çıktığı fiyatlara yakın. Çin merkezli blog sitesi Weibo’da iPhone 14’ün kalıplarının sızdırıldığını duyurdu. Dikkat çeken detaylardan biriyse dört telefon arasında iPhone Mini’nin yer almaması. Apple’ın satış performansından memnun olmadığı Mini modelini uzun süredir iptal etmeyi planladığı konuşuluyordu. Sızdırılan karede yer alan modeller şöyle 6,1 inç iPhone 14, 6,1 inç iPhone 14 Pro, 6,7 inç iPhone 14 Max ve 6,7 inç iPhone 14 Pro Max. iphone 14’ün çıkış tarihi 13 Eylül’ İddialara göre Apple iPhone 14 ailesini 13 Eylül’de tanıtacak. Fiyatların iPhone 13 ailesiyle aynı olacağı tahmin ediliyordu. Ancak Forbes dergisindeki habere göre Apple özellikle üst modellerde zam seçeneğini değerlendiriyor. iPhone 13, 799 dolardan satışa çıkmıştı. Bu fiyatın 14 için de geçerli olması bekleniyor. ZAM SEÇENEĞİ Forbes’daki iddialara göreyse Apple iPhone 14 ailesine zam yapacak. Sadece iPhone 14’ün fiyatı iPhone 13’le aynı kalacak, 14 Pro ve 14 Pro Max önceki nesillere göre 100 dolar daha pahalı olacak. Öte yandan 13 Pro’nun 999 dolarlık fiyat etiketi 14 Pro’da 1099’da, iPhone 13 Pro Max’in 1099 dolarlık fiyatıysa 1199 dolara yükselecek. Apple her modelde farklı depolama seçenekleri sunuyor bu nedenle fiyatlar buna göre değişebiliyor. Yeni iPhone 14 Pro serisi 8 GB’lik RAM’le gelebilir. Şu anki iPhone 13 ailesinin Pro versiyonunda 6 GB RAM bulunuyor. En güncel gelişmelerden hemen haberdar olmak için Diğer BİLİM & TEKNOLOJİ Haberleri Tarih bilimini diğer beşeri ve sosyal bilim dallarından ayıran en önemli fark; diğer bilimler insanı veya doğayı bir yönüyle ele alırken tarih, insanı her yönüyle ve bütün yaptıklarıyla anlamaya ve anlatmaya çalışmasıdır. Tarih biliminin bu niteliğinden dolayı faydalandığı kaynaklar da çok çeşitli ve geniştir. Bu kaynakların elde edilmesi, incelenmesi birçok alanda uzmanlık gerektirmektedir. Bu durum tarih araştırmalarında diğer bilim dalları ile iş birliği yapılması sonucunu doğurmuştur. Tarih araştırmalarında diğer bilimlerin uzmanlığından yararIanılması belgelerin doğru yorumlanmasına ve araştırmanın bilimsel niteliğinin artmasına katkı sağlar. Tarihe yardımcı olan başlıca bilim dalları şunlardırKronoloji Tarihî olay ve olguların zamanının bilinmesinde ve oluş zamanına göre sıralanmasında tarihe yardımcı olur. Bir olayın ne zaman meydana geldiğinin bilinmesi tarihi nitelik kazanabilmesi için gereken şartlardan Yer bilimidir. Yeryüzünün fiziksel ve sosyal özelliklerini, insan topluluklarının yeryüzü ile olan ilişkilerini ortaya koyarak bunların tarihsel olay ve olgular üzerindeki etkilerini açıklayıp tarih bilimine yardımcı olur. Bir yerin coğrafi özelliklerini bilmeden olayları değerlendirmek ve yorumlamak bilimsel bir çalışma olmaz ve olayların yanlış değerlendirilmesine neden Devletlerin kullandığı armaları inceleyen bilim Kazı yoluyla toprak ve su altındaki kalıntıları ortaya çıkararak olayların aydınlatılması için tarih bilimine yardımcı olur. Arkeoloji, tarih araştırmalarında özellikle tarih öncesi yazısız devirlerin aydınlatılmasında önemli bir yer Ferman, antlaşma metinleri, şeriye sicilleri, berat vb. siyasi nitelikteki belgeleri şekil ve içerik bakımından Toplumların örf, âdet ve gelenekleri ile sosyal ve kültürel yapılarını inceler. Etnografyanın ortaya çıkardığı bulgular özellikle yazılı kaynakların yetersiz kaldığı dönemlerin aydınlatılmasında tarih bilimine önemli yararlar sağlar. Etnografya, olayların kültürel nedenlerinin anlaşılmasında tarih bilimine yardımcı İnsan ırklarını inceler ve kültürlerin gelişimini araştırır. İnsanların iskelet ve kafatası gibi fiziki özelliklerini inceleyerek eski dönemlerin aydınlatılmasında tarihe yardımcı olur. Sosyal antropoloji ise toplumların kültürlerinin günümüze kadar olan değişimlerini ve kültürler arası ilişkilerini ortaya Eski paraları inceler. Paralar, bir devletin siyasi ve ekonomik durumunun anlaşılması açısından önemli Yazıları, altabeleri ve bunların zaman içindeki değişimlerini inceler. Tarih araştırmacıları, bulunan eski metinlerin, fermanların, analların yıllık okunması ve anlaşılması için paleografyadan yararlanır. Filoloji Günümüzde veya geçmişteki dilleri inceler. Böylece diller arasındaki ilişkiler ve akrabalık bağları, topluluklar arasındaki soy birliği, kültürel etkileşimleri aydınlatarak tarih bilimine yardımcı Anıtlar üzerindeki yazıları ve kitabeleri inceler. Böylece anıt veya kitabenin dikildiği dönemin sosyal, siyasi ve ekonomik özelliklerinin aydınlatılması konusunda tarihe yardımcı çalışmalarını filoloji ve paleografya ile birlikte yürütür. Örneğin, Türk tarihinin ve edebiyatının ilk yazılı örneği olan Orhun Kitabeleri, bu bilim sayesinde incelenmiş ve Türk tarihi bilimlerin dışında sosyoloji, felsefe, edebiyat, sanat tarihi, hukuk, sicilografi mühür, psikoloji ruh bilimi, geneoloji soy cetveli, şecere, istatistik olayları yöntemli bir biçimde sayılarla gösterme bilgisi, ekoloji doğa/çevre bilimi, arkeometri arkeolojik kalıntıların tarihlenmesi, kimya gibi bilimler de tarih araştırmacılarına yardımcı olmaktadır. Okuyanı delirttiği varsayılan Necronomicon, El Hazret isimli Arap bir gezgin tarafından 700'lü yıllarda Şam'da kaleme alındı. Kitabın orijinali hiçbir zaman bulunamadı ancak şu an belli bir kısmının yazılı halinin piyasalarda mevcut olduğu söyleniyor. Gerçekten ürkütücü detaylar barındıran gerçek bir büyü kitabı olarak kabul ediliyor. 'Arabın Kitabı', 'Ölülerin Çağrı Kitabı', 'Çıldırtan Kitap' gibi birçok isimle anılan kitabın korkunç fikirler aşıladığı, karanlık gerçekleri ile okuyanları deliliğe hatta ölüme götürdüğüne dair inanışlar da nasıl harekete geçirilir?İddialara göre kitap, El Hazret’in, yıllarca çöllerde arayıp çok eski günlükleri bulması ve delirmesinden sonra kötü ruhlarla karşılaşmasını, insanların yeryüzüne gelmesinden önce yaşanan azothoth dönemini, ruhlar alemiyle nasıl iletişim kurulacağını ve ölülerin nasıl harekete geçirileceğini anlatıyor. "İnsanlar ne okuyup deliriyor?" derseniz, tufan öncesiyle ilgili gerçekleri, Tevrat'taki 'Yaratılış' bölümüyle, mitolojik kaynaklar arasında kesin benzerlikler olmasına rağmen Tevrat'ın bunları gizlemekte olduğunu, bugüne kadar yapılan çevirilerin ise kutsal kitabın aslına çok uzak olduğunu, geniş ayrıntılarla geçmişin ve dinlerin kaynağının iç yüzünün anlatıldığı göre kitabın, insan ırkının dünyadan önce başka bir yerde olduğu, özel zamanların belirlenmesiyle ve özel semboller kullanılarak, eskilerle iletişim kurulabileceği ve onlardan istenilen kozmik bilgilerin alınabileceği bilgilerini kapsadığına inanılıyor. Ayrıca kitapta geçmişe ve geleceğe hakim olmanın mümkün olacağını ancak bunun tehlikeli bir yol olduğunu çünkü insanın taşıyabileceği bilgiyi edinmesi ve bunun farkında olması gerektiğinin anlatıldığına dair inanışlar da da...Hatta ünlü kahin Nostradamus'un ünlü 'Yüzlükler'inin ilk iki dörtlüğünde anlattığı metodunun kaynağı iddialara göre Necronomicon'dan alınmış. Necronomicon'da geleceği görmenin yolları da anlatıldığı için Nostradamus’un geleceği görebilmesinin bu sayede olduğu söyleniyor. Nostradamus’un yazdığı ilk iki dörtlük ise şöyle "Gece yarısı, gizli odamda yalnız çalışırken, otururum üç ayaklı pirinç sehpada. Küçük bir ışık gelir, insansız yerden. Düşüncemi aydınlatır, talihimin boş yere olduğuna inanmıyorum. Asa ellerimin arasında, konuşulur Branches ortamında, su hareketleniyor, limbe eteğinden ayağa, büyük bir korku, içten bir ses, farklı bir titreme, ilahi ışık kutsal haber artık yanımdadır."Nostradamus'un ne demek istediğini ve nereye varmaya çalıştığını anlayamamakla birlikte bu kitabı okuyanlar neden deliyor oraya gelelim. Necronomicon’un çıldırtması olarak bildiğimiz delirme, diğer delirmelerden biraz farklı olduğu düşünülüyor. İddialara göre bilinen, inanılan her şeyi kitabın reddetmesi ve gerçeklerin çok farklı ve belki de çok acımasız olması yüzünden okuyanlar şoka giriyor ve zihinlerine mi ağır geliyor yoksa insanlar delirmeye yer mi arıyor bilemeyiz ama şu anda da bu kitabın farklı bir sürü kopyasının mevcut olduğu söyleniyor. Hatta bu kitabın Papalık tarafından yasaklandığı ve Vatikan'da saklandığı, bir kopyasının da İngiliz Müzesi'nde saklı tutulduğu iddialarıyla birlikte bazı kaynaklara göre de Adolf Hitler'in ökülte olan din ve bilimin kapsamı dışında kalan doğaüstü inançlar ve uygulamalar ilgisi sonucunda kitabın bir kopyasını ele geçirdiği belirtiliyor.

tarih ve diğer bilimler özet